Su Arıtma Cihazı Atık Su Oranı Nedir ve İsraf Nasıl Önlenir?

Sağlıklı, kireçsiz ve lezzetli içme suyuna evimizin konforunda ulaşmak günümüzde bir lüks olmaktan çıkmış, temel bir ihtiyaç haline gelmiştir. Evlerimizde şebeke suyunu güvenle içilebilir hale getiren teknolojiler hayat standartlarımızı yükseltse de, çevre bilincinin arttığı bu günlerde akıllara sıkça takılan çok önemli bir soru var: su arıtma cihazı atık su oranı nedir? Birçok tüketici, bardağına dolan berrak suyun tadını çıkarırken, tezgâhın altında perde arkasında ne kadar suyun kanalizasyona gittiğini tam olarak fark etmez. Gerçek şu ki, geleneksel sistemlerde üretilen her bir damla temiz su için maalesef hatırı sayılır miktarda şebeke suyu feda edilmektedir. Bu kapsamlı rehberde, su arıtma sistemlerinin çalışma prensiplerinden yola çıkarak cihazların atık su miktarını, bu durumun faturanıza olan etkilerini ve doğayı korumak için su israfını nasıl engelleyebileceğinizi tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.

Su Arıtma Cihazlarında Atık Su (Konsantre Su) Nedir?

Su arıtma cihazlarının ürettiği atık su kavramı, tüketiciler arasında genellikle yanlış anlaşılmaktadır. “Atık su” denildiğinde akla ilk olarak lağım veya kanalizasyon suyu gelse de, arıtma sistemlerinden tahliye edilen su kesinlikle zehirli veya kirli bir su değildir. Bu sıvı, şebeke suyunun içerisinde zaten doğal olarak var olan ağır metallerin, tortunun ve yoğun minerallerin ayrıştırılmış, konsantre halidir. Bu duruma sektörde genellikle konsantre su veya kireçli su adı verilir.

Günümüzdeki modern cihazlar genellikle ters osmoz (Reverse Osmosis) mantığıyla çalışır. Bu sistemin kalbini oluşturan membran filtre, milimetrenin milyonda biri küçüklüğünde gözeneklere sahiptir. Sadece saf su moleküllerinin geçişine izin veren bu zar, tıkanmamak için sürekli olarak yıkanmaya ihtiyaç duyar. RO sistemi, zararlı maddelerin kendi gözeneklerini tıkamasını engellemek için gelen suyu ikiye böler; temiz ve saf kısmı depoya alırken, kireçli ve mineralli kısmı ise yüzeyini temizleyerek basınçlı bir şekilde dışarı atar. Dolayısıyla bu atım işlemi, filtrenin uzun ömürlü olması için teknik bir zorunluluktur.

Ev Tipi Su Arıtma Cihazı Ne Kadar Atık Su Atar?

Geleneksel ev tipi su arıtma cihazlarının ne kadar su harcadığı, kullanılan teknolojiye göre büyük farklılıklar gösterir. Eski nesil, standart teknolojiyle üretilen sistemlerde atık su oranı genellikle 1:3 veya 1:4 olarak kabul edilir. Yani cihaz, size 1 litre içme suyu verebilmek için 3 ile 4 litre arası suyu atık olarak kanalizasyon sistemine gönderir. Endüstri verilerine göre, standart ev tipi cihazların gerçek su kurtarma (recovery) oranı yalnızca %10 ile %25 arasındadır; geriye kalan %75-90’lık büyük kısım ise gidere gider.

Bu oranların günlük kullanıma yansıması oldukça çarpıcıdır. Günde sadece 1 galon (yaklaşık 3.78 litre) temiz su tüketen standart bir hanede, eski tip bir cihaz yüzünden yılda ortalama 1.095 ila 1.460 galon su (yaklaşık 4.145 – 5.526 litre) israf edilmektedir. Dört kişilik bir ailenin günlük içme ve yemek yapma suyu ihtiyacının ortalama 10 litre olduğu düşünüldüğünde, eski tip bir arıtma cihazı günde 30-40 litre, ayda ise yaklaşık 1 tona yakın suyu çöpe atmaktadır.

İhlas, Arçelik ve LG Su Arıtma Cihazı Atık Su Miktarı

Türkiye pazarında yaygın olarak kullanılan cihazlar genellikle birbirine benzer temel teknolojileri kullanır. Örneğin klasik bir İhlas su arıtma cihazı veya standart bir Arçelik modelinde oranlar, şebeke basıncına bağlı olarak genellikle 1:2 ile 1:4 bandında seyreder. Piyasada filtre kalitesiyle öne çıkan ve sıkça tercih edilen LG membran filtre kullanan cihazlar, gözenek yapısının kalitesi sayesinde suyu daha verimli süzerek atık su miktarını bir miktar daha aşağı (örneğin 1:2.5 seviyelerine) çekebilir. Ancak geleneksel motorsuz (pompasız) sistemlerin hiçbirinde atık suyu tamamen sıfırlamak veya 1:1 oranına düşürmek ek teknolojiler olmadan mümkün değildir.

Atık Su Oranını Etkileyen Başlıca Faktörler

Bir su arıtma cihazının ürettiği atık su miktarı sabit bir değer değildir; cihazın kurulum yapıldığı evin fiziksel koşullarına ve cihazın donanımına göre değişir. Bu faktörlerin en başında şebeke basıncı gelir. Ters osmoz sistemlerinin verimli çalışabilmesi için ideal su basıncının 4 ila 5 bar (PSI değeri olarak 60-70 PSI) arasında olması gerekir. Eğer apartmanın yüksek katlarında oturuyorsanız ve basıncınız düşükse, cihaz suyu membrandan itmekte zorlanır ve temiz su üretemediği için saatlerce atık su tahliyesi yapar.

Düşük basınç sorununu ortadan kaldırmanın en kesin yolu, pompalı su arıtma modellerini tercih etmektir. Üzerinde ufak bir motor (booster pompa) bulunan bu cihazlar, şebeke suyunu ideal basınca yükselterek membran filtreye iletir. Böylece pompasız arıtma cihazlarına kıyasla su çok daha hızlı süzülür ve atık su miktarı ciddi oranda düşer. Ayrıca, şebeke suyunun sıcaklığı da viskoziteyi etkilediği için kış aylarında soğuyan suyun süzülmesi zorlaşır ve kışın atık su miktarında bir miktar artış gözlemlenir.

Atık Suyu Azaltan Çevreci Sistemler: Rainwater Teknolojisi

Eski cihazların yarattığı devasa su israfına karşı, günümüzde çevre dostu ve yüksek teknolojiye sahip yeni nesil sistemler geliştirilmiştir. Geleneksel cihazlardaki 1:3 veya 1:4 gibi yüksek israf oranları, yenilikçi tasarımlar sayesinde tarih olmaktadır. Özellikle yüksek verimliliğe sahip Rainwater tezgah altı modelleri (örneğin Superior Alkali veya Black Diamond serileri), güçlü motor yapıları ve entegre atık su kısıtlayıcı donanımları sayesinde bu oranı 1:1 seviyelerine kadar düşürebilmektedir.

Küresel standartlarda, EPA’nın WaterSense etiketine sahip yüksek verimli arıtma cihazlarında atık su oranı maksimum 1:2.3 ile sınırlandırılmıştır; hatta eski nesil bir cihazı bu standartları karşılayan yeni nesil bir modelle değiştirmek yılda ortalama 11.700 litre su tasarrufu sağlar. Daha temiz bir dünya ve düşük su faturaları için evinize alacağınız su arıtma cihazları seçilirken muhakkak atık su miktarını minimize eden teknolojilere yatırım yapılmalıdır.

Cihaz Türlerine Göre Atık Su Kıyaslama Tablosu

Aşağıdaki tablo, farklı cihaz tiplerinin atık su üretim miktarlarını ve aile bütçesine/çevreye olan etkilerini açıkça ortaya koymaktadır (Günlük 10 Litre temiz su üretimi baz alınmıştır).

Su Arıtma Cihazı Atık Suyu Kesmiyor: Sorun Giderme Rehberi

Bazen su arıtma cihazınız tasarımında belirtilen miktarın çok ötesinde, hiç durmadan su atabilir. Deponuz tam dolu olsa bile lavabo giderinden sürekli bir su akış sesi duyuyorsanız, cihazınızda müdahale edilmesi gereken bir arıza var demektir.

Dört Yollu Vana (Shut-Off Valve) Arızası

Su arıtma cihazlarındaki beynin mekanik karşılığı olan dört yollu vana (shut-off valve), temiz su tankı dolduğunda şebekeden gelen suyu otomatik olarak kesmekle görevlidir. Eğer bu vana kireçlenme, yıpranma veya şebeke pislikleri yüzünden bozulursa, tank dolsa dahi sistem suyu kesemez. Cihaz sürekli olarak membran filtre üzerinden suyu geçirip gidere atmaya başlar. Çözümü oldukça basittir; ucuz bir yedek parça olan dört yollu vananın yenisiyle değiştirilmesi sorunu anında çözer.

Basınç Tankı (Depo) Havasının Düşmesi

Su arıtma cihazlarının depoları sadece suyu biriktirmez; aynı zamanda içinde bulunan hava yastığı sayesinde suyu musluğa doğru iter. Basınç tankı içerisindeki hava azaldığında veya tankın mebranı patladığında, cihaz depoyu tam olarak dolduramaz. Sistem sürekli kendini “eksik su var” olarak algılayacağı için günlerce durmadan çalışır ve devasa bir su israfı yaratır. Tankın sibop kısmından basınç ölçülmeli, gerekiyorsa bisiklet pompası ile 6-7 PSI hava basılmalıdır.

Membran Filtre Tıkanıklığı ve Düşük Basınç

Cihazın ana kalbi olan membran filtre zamanla tortu ve kireçten tıkanır. Gözenekleri dolan filtreden temiz su geçemez hale geldiğinde, şebekeden giren suyun tamamına yakını direkt olarak atık su kanalına yönlenir. Özellikle booster pompa olmayan sistemlerde şebeke basıncındaki anlık düşüşler de cihazı felç edebilir. Membran filtrenin ideal ömrü olan 1-2 yılda bir mutlaka değiştirilmesi gerekmektedir.

Sorun Giderme (Troubleshooting) Tablosu

Arıtmadan Çıkan Atık Su Kullanılır Mı?

Çoğu kullanıcı atık su tahliye hortumunu direkt olarak mutfak giderine bağlar. Ancak bu suyun aslında sadece mineraller açısından zenginleştirilmiş (sertliği artmış) şebeke suyu olduğunu belirtmiştik. Bu bağlamda etkili bir geri dönüşüm ile bu suyu değerlendirmek mümkündür. Tahliye hortumu, tezgah altında duran bir su biriktirme bidonuna yönlendirilebilir.

Biriken bu su içilmez veya yemeklerde kullanılmaz; fakat balkon yıkamak, tuvalet rezervuarlarına dökmek, yerleri silmek veya asidik toprak seven bahçe bitkilerini sulamak için harika bir alternatiftir. Türkiye’de deşarj edilen yıllık 5 milyar metreküp atık suyun yalnızca %71,6’sının biyolojik arıtma tesislerinde işlenebildiği düşünüldüğünde, evsel çapta yapacağımız bu küçük geri kazanımların doğa için ne kadar büyük bir adım olduğu daha iyi anlaşılabilir.

Su Arıtma Cihazı Alırken ve Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Cihaz satın alırken sadece filtrenin suyun tadını nasıl yaptığına değil, sistemin su verimliliğine de bakılmalıdır. Mutlaka bir pompa (motor) içeren modeller tercih edilmelidir; zira motor, şebeke basıncındaki dalgalanmaları önleyerek membran filtrenin maksimum performansta çalışmasını sağlar. Ayrıca donanımında doğru bir atık su kısıtlayıcı (Flow Restrictor – Flow 300/400) kullanıldığından emin olunmalıdır. Kısıtlayıcı bozulduğunda suyu frenleyemez ve gereğinden fazla suyun gidere gitmesine neden olur.

Eğer halihazırda eski bir cihazınız varsa ve suyu çok israf ediyorsa, “Permeate Pompası” isimli hidrolik aparatları araştırabilirsiniz. Elektrik kullanmadan tamamen hidrolik basınçla çalışan permeate pompası, membran direncini kırarak cihazın atık su üretimini %80 oranlarına kadar azaltabilen küçük bir mucizedir. Ev veya ofis kullanımı için cihaz araştırırken hem bütçenizi hem de doğayı koruyacak, atık su oranı minimize edilmiş, aynı zamanda suya faydalı mineraller katan alkali su özellikli bir su arıtma sebili veya tezgah altı ünite seçmek uzun vadede en kârlı yatırım olacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1 Litre arıtma suyu ne kadar atık su kullanılır? 

Geleneksel (eski nesil) ev tipi su arıtma cihazları, 1 litre temiz su elde etmek için ortalama 3 ila 4 litre suyu atık olarak kanalizasyona gönderir. Ancak bu oran cihazın modeline (pompalı/pompasız), şebeke suyunun basıncına ve suyun sıcaklığına göre değişiklik gösterir. Pompalı (motorlu) ve yeni nesil yüksek verimli cihazlarda bu oran 1 litre temiz su için 1 litre atık su (1:1) seviyelerine kadar düşürülmüşken, eski veya bakımsız cihazlarda düşük basınç sebebiyle 1 litre su için 8 litreye kadar su israf edilebilmektedir.

Arıtma cihazı ne kadar atık su atar? 

Standart teknolojiyle üretilen ortalama bir su arıtma cihazı (1:3 oranında çalıştığı varsayılırsa), 4 kişilik bir ailenin günlük 10 litre temiz su tüketimi karşılığında günde yaklaşık 30 litre suyu atık olarak atar. Bu da ayda ortalama 900 litre (0,9 ton) atık su demektir. Bu miktar su faturasına aylık nispeten düşük bir meblağ olarak yansısa da, çevre ve su kaynaklarının korunması adına ciddi bir israftır. Atık su üretimini minimuma indirmek için teknolojik olarak gelişmiş ve motorlu arıtma modelleri tercih edilmelidir.

Su arıtma cihazı atık su nedir? 

Su arıtma cihazındaki atık su, evdeki kanalizasyon suyu gibi insan sağlığına zararlı bakteriler barındıran kirli bir su değildir. Şebeke suyunun içerisinde zaten var olan kirecin, tortunun ve yoğun minerallerin cihazdaki ana filtre (membran) tarafından ayrıştırılmış halidir. Membran filtre, bu maddelerin kendi mikroskobik gözeneklerini tıkamasını engellemek için gelen suyu ikiye böler; temiz kısmı evinizin deposuna alırken, kireçli ve konsantre kısmı basınçlı bir şekilde gidere doğru atar. Sistem sağlığı için gerekli olan bu sıvıya atık su denir.

Su faturasında atık su bedeli ne demek? 

Su faturası üzerinde gördüğünüz “Atık Su Bedeli” veya diğer adıyla Kanalizasyon Kullanım Bedeli, evinizdeki su arıtma cihazının ürettiği sudan ziyade, belediyelerin sunduğu genel bir altyapı hizmetinin bedelidir. Şebekeden çektiğiniz temiz suyun; tuvalet, banyo, çamaşır makinesi ve lavabolar aracılığıyla kanalizasyona karışarak belediye arıtma tesislerine gönderilmesinin (ve orada biyolojik olarak işlenmesinin) bir vergisidir. Su arıtma cihazınız da şebekeden çektiği suyun bir kısmını gidere yolladığı için, dolaylı yoldan faturadaki genel tüketim miktarınızı ve buna bağlı olarak atık su bedeli miktarınızı çok düşük bir oranda da olsa artıracaktır.

Blog Linkini Kopyala